Door Chris Schram

Het (Oude) Centrum
Koetshuizen in Den Haag

 

 

 

 

Den Haag was in de 17e en 18e eeuw een zeer welvarende stad, anders dan in steden als Leiden, Amsterdam en Delft woonden de rijken hier niet allemaal langs fraaie grachten. Den Haag had een havengebied en er waren fraaie woongrachten, zoals de Herengracht, de Pauwengracht, de Prinsegracht en de Prinsessegracht maar de welvarende Hagenaars woonden toch vooral langs het Voorhout en de Kneuterdijk. Zij verplaatsten zich graag met koetsen.

Alléén de Stadhouder en zeer hoge Buitenlandse gezanten en staatshoofden mochten daarbij gebruik maken van zes paarden voor de wagens ! Voor de overige Nederlanders en buitenlandse gasten gold dat zij maximaal vier paarden voor de wagen mochten laten spannen!

De bewoners van (bijvoorbeeld) de Hooigracht, hadden stallingsruimte van hun paard(en) en een eventuele eigen koets onder de woning. In de 20e eeuw hadden sommige inwoners van Den Haag (Schilderswijk) zelfs nog wel een paard in de gang (jawel) staan.

De zeer rijke inwoners van Den Haag lieten een apart koetshuis achter de woning bouwen. Dat is trouwens niet iets dat exclusief voor Den Haag gold, ook elders in Nederland (Europa) werden aparte koetshuizen gebouwd.

Voor Den Haag gold echter dat het veel minder inwoners had dan bijvoorbeeld Amsterdam, maar dat er toch meer (zeer) rijke mensen woonden dan in de grote stad aan het IJ. Niet gemiddeld of relatief gezien, maar 'bij elkaar opgeteld'! Daarnaast was Den Haag een zeer ruime woonplaats. Door het ontbreken van veilige, maar tevens 'knellende' stadsmuren was hier lange tijd ruimte in overvloed -binnen de Verdedigingssingels- en bezaten de welvarende inwoners enorme tuinen en fraaie koetshuizen

Naast oude hoofdstraten heeft Den Haag ook enkele straten gekregen die vol staan met koetshuizen. Soms was er boven de stalling opslagruimte voor hooi en stro, maar er bevonden zich daar ook woonruimtes voor de koetsiers en hun gezin.

Sommige straten die aan weerzijden waren volgebouwd met koetshuizen liggen achter (tussen) de fraaie hoofdstraten en hadden ook de functie van doorgaande weg. Dat was bijvoorbeeld het geval met de Hoge Nieuwstraat, die tussen Lange Vijverberg en Lange Voorhout in ligt.

Doordat het verkeer richting centrum gebruik moest maken van de Hoge Nieuwstraat bleven de Lange Vijverberg en het Lange Voorhout rustige woonstraten, waar slechts flaneerders en bewoners (te voet, te paard of met de koets) overheen gingen.

De meeste Koetshuizen die langs de Hoge Nieuwstraat stonden zijn afgebroken en vergangen door nieuwbouw (kantoren en woonhuizen).

Aan de andere kant van het Voorhout bezitten sommige voormalige stadspaleisjes nog wel Koetshuizen. Deze staan aan de Kazernestraat en worden thans veelal gebruikt als autogarage.

De mooiste Koetshuizen vinden we nog achter de bebouwing van de Prinsessegracht. Deze staan langs de straat die vroeger "Middelste weg over de Nieuwe Uitlegge" werd genoemd. Aangezien er ook wat herbergen waren en er door de Koetsiers en leveranciers nog wel eens wat gedronken werd, kreeg die straat in de volksmond de naam "Jeneverstraat". Deze naam is uiteindelijk verbasterd tot Jan Evertstraat en zo heet de korte straat nu ook officieel.

Niet zo zeer de mooiste, maar wel één van de bekendste koetshuizen is het 17e eeuwse pand aan de Grote Marktstraat, hoek Raamstraat. In dit fraaie pand is nu restaurant Rootz gevestigd. Aan het Smidswater vinden we het oude Koetshuis van Paleis Lange Voorhout.

Hèt bekendst is natuurlijk het Koninklijk Staldepartement dat in feite een verzameling koetshuizen en stallen rond een grote binnenplaats is.

Op de drie foto's hieronder ziet u de Koetshuizen van de Jan Evertstraat, behorend bij de (voormalige) Patriciërswoningen van de Prinsessegracht.

De gevels aan de tuinzijde zijn veel fraaier dan de gevels die naar de Jan Evertstraat zjn gekeerd. De bewoners van de Patriciërswoningen genoten graag van een fraai uitzicht vanuit de woning, ook aan de achterzijde, maar in de Jan Evertstraat zullen zij niet zo heel vaak gewandeld hebben.

• Koninklijk Staldepartement (Koninklijke Stallen)
• Pakhuizen in Den Haag
• Paarden in Den Haag