Al tijdens de Graven van Holland was er sprake
van een Stadhouder. In een tijd dat er steeds meer dorpen uitgroeiden tot ware steden werd
het voor de Graaf steeds moeilijker om alleen te regeren. Hij had derhalve een
hoffunctionaris aangesteld die in zijn plaats naar een stad kon afreizen om er zaken af te
handelen. Stadhouder betekent dan ook letterlijk "Plaatvervanger".
Niet alleen Holland had een Stadhouder, ook in andere (latere) provincies had men
Stadhouders.
Nadat de oorspronkelijke familie van Hollandse
Graven uitstierf kwam Holland (via erfrecht [huwelijken]) in hadden van
Graven uit Avares en later uit Beieren.
In tegenstelling tot de oude Graven van
Holland woonden zij niet allemaal in Den Haag. De achtereenvolgende Stadhouders van
Holland maakten er echter wel hun standplaats van. Zij bouwden steeds meer en steeds
groter op en rond het Binnenhof. De bouwactiviteiten vonden hun hoogte- en eigenlijke
eindpunt aan het begin van de 17e eeuw, toen de (Oranje) Stadhouders Maurits en zijn broer
van alle gebouwtjes een heus Stadhouderlijk paleis maakten. Andere provincies hadden
trouwens andere Stadhouders, dat was sinds de tijd van de Graven nog niet veranderd.
In de 17e eeuw tijd waren vrijwel alle
onderdelen van de vestingsmuren die rond het kasteel hadden
gestaan aan Hofvijver en Buitenhofzijde
in feite verdwenen. Er bestaat volgens mij alleen nog een hele oude hoektoren aan de
Hofvijverzijde (foto links). De muren zijn echter verdwenen en tegenwoordig staat
deze toren ingeklemt tussen andere bouwwerken.
Aan het eind van de 16e eeuw was de oude
kasteelpoort al vervangen door de Stadhouderspoort. Na 1634 (toen
de aan de oostzijde gelegen Mauritspoort gebouwd was) mocht
alleen de Stadhouder van deze poort gebruik maken. Die situatie heeft bestaan tot de inval
van de Fransen aan het eind van de 18e eeuw.
Er liep nog steeds een gracht om het Binnenhof heen. Voor de Stadhouders- en Mauritspoort bevond zich dan ook een brug. Voor deze brug stonden
soldaten.
De militairen hadden een wachtpost op het Buitenhof. Dit gebouw bestaat nog en is tegenwoordig
Restaurant-Dancing "Havana".
De stadhouders sliepen ten tijde van de
Republiek in de Stadhouderstoren (gebouwd in opdracht van
Stadhouder Prins Maurits, die ook verantwoordelijk is geweest voor de aanleg van de Singelgracht ter verdediging van Den Haag). Wanneer men op het
Binnenhof staat valt de puntige toren op. Op het platte dak van de Stadhouderstoren stond
na 1750 enige tijd een sterrekijker .
In de voormalige vergaderzaal van de Staten
van Holland (naast het Stadhouderlijk paleis) vergadert de Eerste Kamer tegenwoordig. Er
worden vrijwel dagelijks rondleidingen gegeven in het voormalige Stadhouderlijke Paleis.
Tegenover het oorspronkelijke Stadhouderlijke
Paleis is in 1777 een nieuw Stadhouderlijk Paleis (voor
Stadhouder Willem V) gebouwd. Dit paleis is later gebruikt door de Tweede Kamer der Staten
Generaal.
Op het Binnenhof
woont tegenwoordig alleen de huismeester van de gebouwen met zijn gezin (tot 2008).
