De Jugendstil / Art Nouveau stroming ontstond toen
de periode van het Eclecticisme afliep en de Neo-stijlen
opkwamen (circa 1893). Het was een reactie op het impressionisme.
In feite is de Engelse stroming van de Prerafaëlisten (of "Prerafaëlieten") de
voorloper van de Art Nouveau. "The Pre-Rafaelite Brotherhood" is ontstaan in Londen - 1848,
toen 7 kunstenaars zich keerden tegen het werk van de middeleeuwse schilder Rafaël en
allen die na hem kwamen.
Rafaël was een schilder die leefde van 1483 tot 1520. De Prerafaëlisten wilden terug naar de kunststromingen die
vóór zijn tijd hadden bestaan, dwz de kunst van vóór 1500 ! Eigenlijk was dit dus een
stroming die zich afzette tegen de moderne tijd. Zij wilden terug naar een tijd waarin de
kunstenaar en handwerksman nog één en dezelfde persoon waren.
In de jaren na 1860 kwam het "Japanisme"
op in Europa. Kunst uit Japan was zichtbaar op (Wereld)tentoonstellingen en het werk van
Europese kunstenaars die de Prerafaëlisme stroming volgden werd er steeds meer door
beïnvloed. Zo ontstond langzaam een stroming die we Art Nouveau zijn
gaan noemen.
Art Nouveau is, anders dan soms gedacht wordt, niet helemaal hetzelfde
als Jugendstil.
Jugendstil komt
van het Duitse blad "Die Jugend" en de Franse benaming Art Nouveau komt van een
gelijknamige kunstgalerie in Parijs. In Engeland spreekt men wel óver de Liberty Style, de Spaanse aanduiding is Modernismo en in Oostenrijk wordt de
bouwstijl ook wel Sezession genoemd. Behalve een verschil in naam is er ook wel degelijk een verschil
tussen bijvoorbeeld Art Nouveau, Jugendstil en Sezession (etc.) ! De stijlen verschillen ook van stad tot stad!
Het verschil tussen de Frans-Belgische Art Nouveau en de Duits-Oostenrijkse Jugendstil
is bijvoorbeeld de vloeiender, ijlere lijnen van de Art Nouveau
tegenover de strengere, hoekiger Jugendstil. Ook de (Wiener) Sezession is strakker en meer geometrisch dan Art
Nouveau. Prachtige Art Nouveau panden stonden in Bezuidenhout, de meeste daarvan
zijn verwoest tijdens het bombardement van maart 1945.
In Den Haag zijn nog wel enkele
fraaie voorbeelden te zien van op de Weense Sezession georienteerde panden. Dit is zo niet verwonderlijk, want één van de
belangrijke Haagse architecten uit het "fin du siècle" tijdperk, De Wolf, studeerde tussen 1897 en 1899 in Wenen aan de Akademie
der Bildende Kunste. Andere Haagse architecten die zich bezig hielden met deze
bouwstijl waren Bosboom, Mutters
en Lorrie.
'Sezession' is een feite een nuchtere vorm van jugendstil. 'Sezession'
wordt in het Nederlands heel soms 'secessie' genoemd. Het betekent in feite 'afscheiding'.
In dit geval 'het zich los maken van' de gevestigde orde van de kunst. Gebouwen
in deze stijl zijn vooral in de binnenstad van Den Haag terug te vinden.
Meer over Sezession
vindt u in het hoofdstuk over
Architect J. de Wolf
In Nederland kent de Art
Nouveau uiteenlopende verschijningsvormen. De geometrisch georiënteerde
constructief-rationele stroming vindt men o.a. in Amsterdam (Berlage), terwijl het
sierlijke en artistieke-pragmatisme meer in Den Haag voorkomt.
In Den Haag vindt men echter ook enkele
voorbeelden van de Sezession en zijn er talrijke voorbeelden
van overgangs- architectuur : Gebouwen in een mix van Eclecticisme en Neo-stijlen
met bijzondere Art Nouveau toevoegingen. In het Valkenboskwartier, Duinoord en het Geuzen- en Statenkwartier, maar ook in Bezuidenhout
vindt u daar heel veel voorbeelden van.
